Locatie
Het Rijk van Nijmegen, Gelderland.
Omschrijving
De provincie Gelderland werkt samen met de veiligheidsregio’s en andere betrokken partijen aan het realiseren van een aanpak voor natuurbrandbeheersing in het Rijk van Nijmegen.
Het Rijk van Nijmegen bevat grote, aaneengesloten natuurterreinen (o.a. Overasseltse en Hatertse Vennen, Heumensoord, het Groesbeekse bos en De But) maar ook vele andere functies zoals wonen, werken en recreëren. Het is daarom wenselijk om de kans op een onbeheersbare natuurbrand te verlagen. Dit wordt geprobeerd te realiseren aan de hand van subcompartimentering. Het doel van subcompartimentsgrenzen is om een natuurbrand te remmen en, onder gunstige omstandigheden, te stoppen. Met compartimentering worden grote aaneengesloten natuurgebieden opgesplitst in kleinere eenheden, zodat een potentiële brand beheersbaar blijft. Hoofdcompartimentsgrenzen bevinden zich vaak op grotere infrastructuur zoals wegen en hoogspanningslijnen, terwijl subcompartimentsgrenzen een hoofdcompartiment verder opdelen en vaak liggen op bospaden of bebouwingsranden.
In 2023 zijn de te realiseren hoofdcompartimentsgrenzen in Gelderland op kaart vastgelegd. Toen is geconcludeerd dat er voor sommige locaties een verdere uitwerking van subcompartimentering nodig is om de kans op een onbeheersbare brand verder te beperken. De provincie is destijds opgedeeld in 11 clusters, waarvan het Rijk van Nijmegen er één is. Voor dit cluster is in 2025 en 2026 een plan van aanpak voor het uitwerken van subcompartimentering opgesteld.
Het plan van aanpak is in opdracht van de provincie Gelderland opgesteld in samenwerking met de veiligheidsregio en de betrokken terreinbeherende organisaties. Gezamenlijk is bepaald met welke maatschappelijke en natuurwaarden er rekening gehouden moet worden en wat geschikte aanknopingspunten zijn in het veld om als subcompartimentsgrens aan te wijzen.
Het resultaat is dat er voor ongeveer 46 kilometer aan subcompartimentsgrenzen in het gebied op de kaart is gezet. Ongeveer een derde deel van deze grenzen is op dit moment al functioneel. Dit betekent in de praktijk dat de grens bijvoorbeeld bestaat uit loofhoutsoorten en vrij is van brandbare soorten zoals grove den. Op twee derde deel zijn in meer of mindere mate maatregelen nodig om de grenzen geschikt te maken. Voorbeelden van maatregelen zijn omvorming van naaldbos naar loofbos, zowel middels autonome ontwikkeling als aanplant van loofboomsoorten, het verwijderen van springers en brandtrappen, en het verwijderen van opslag. Met springers worden individuele, solitaire (naald)bomen bedoeld die een rol kunnen spelen als stapsteen voor een brand om over een compartimentsgrens heen te springen. Brandtrappen zijn verticale structuren van brandbare vegetatie zoals brandbare struiksoorten en laaghangende (naald)takken die als trap kunnen dienen voor grondvuur op de bodem om het kronendak te bereiken.
Initiatiefnemers
Provincie Gelderland
Jaar van realisatie
2026
Kosten en baten
€116.000 voor eenmalige inrichting en €31.000 jaarlijkse instandhouding. De instandhouding bestaat uit het regelmatig verwijderen van verjonging en brandtrappen van naaldhout, het bijhouden van maaistroken en het inboeten van eventuele aanplant.
Klimaatwinst
Door het voorkomen van onbeheersbare natuurbranden kan voorkomen worden dat grote voorraden opgeslagen koolstof terug in de atmosfeer komen. Een grote brand is qua koolstofuitstoot vergelijkbaar met ontbossing. In Nederland zorgt dit gemiddeld voor ca. 500 ton CO2 uitstoot per hectare.
Ervaringen
Wat het resultaat van dit plan van aanpak gaat zijn is op dit moment nog niet of nauwelijks visueel te maken. Maatregelen zoals omvorming van naaldbos naar loofbos kunnen wel 10 tot 20 jaar duren afhankelijk van de bedekkingsgraad van naaldbomen. De komende jaren zullen de subcompartimentsgrenzen daarom vorm beginnen te krijgen.
