Studentenproject
Initiatiefnemers
Studenten: Dion Brouwers, Bart van Rossum en Suzanne Kerstens (Van Hall Larenstein)
Begeleider: Nick Pruijn
Werkveldpartij: Stichting Probos
Locatie
Twaalf Groenfondsbossen op voormalige landbouwgronden in Drenthe.
Jaar van realisatie
2022
Omschrijving
In het kader van de Bossenstrategie-doelen voor bosuitbreiding en de kansen voor koolstofvastlegging in bossen en bomen, zijn twee onderzoeken uitgevoerd naar de koolstofopslag in Groenfondsbossen in Drenthe, die zijn aangelegd op voormalige landbouwgronden. Met de onderzoeken is gekeken naar de ontwikkeling van deze bossen in relatie tot de koolstofvastleggingscapaciteit van de jongen bossen.
De bekeken Groenfondsbossen bevinden zich op vochtige leemarme bodems en hebben ten tijde van het onderzoek een leeftijd tussen de 16 en 21 jaar.
In totaal zijn er 87 plots gemeten in 12 verschillende bossen. In deze plots is onderzoek gedaan naar hoe de structuur en samenstelling van deze jonge bossen de (koolstofopslag in de) staande voorraad en vastgelegde organische koolstof in de bodem beïnvloeden.
Resultaten en conclusie
Samenstelling en structuur:
De aanplant bestaat voor het merendeel uit eik. Daarnaast zijn ook berk en beuk relatief veel aangeplant. In de huidige bossamenstelling komen ook grove den, boswilg, zwarte els, linde, Noorse esdoorn, Japanse lariks, zoete kers, en robinia veel voor, als aanplant en/of spontane opslag.
De aangeplante eiken worden op veel plekken sterk beconcurreerd, veelal ook door spontane opslag, van bijvoorbeeld boswilg, Japanse lariks en berk.
CO2-vastlegging:
Bovengronds
De voorspelling van koolstofopslag die bij de aanplant van de verschillende bossen is gedaan is vergeleken met de huidige situatie. Opvallend is dat de CO2-opslag per hectare per jaar in de meeste gevallen tot drie keer hoger is dan voorspeld (zie figuur 1). De voorspellingen zijn gedaan op basis van beschikbare gemiddelde koolstofopslag-kengetallen. Mogelijk zijn oude landbouwgronden productiever voor bosontwikkeling dan verwacht en is de koolstofopslag-potentie bij bosuitbreiding op landbouwgrond hoger dan tot nu toe aangenomen. Deze eerste resultaten staan nog ter discussie en vereisen verder onderzoek voor bevestiging hiervan.
Ook voor de ondergrondse koolstofopslag is een vergelijking gemaakt tussen de verwachte en daadwerkelijk koolstofopslag. De gemiddelde koolstofopslag in de bodem lag iets lager (306 ton CO2/ha/jr verwacht tegenover 291 ton/ha/jr gemeten), maar de gemiddelde koolstofopslag in het strooisel kwam iets hoger uit (60 ton CO2/ha/jr verwacht tegenover 66 ton/ha/jr gemeten). De koolstofopslag in de bodem lag bij percelen met hoofdboomsoort berk, beuk, els, eik en grove den hoger dan bij andere opstanden.
Invloed van soortendiversiteit op koolstofvastlegging
In plots met meer boomsoorten werd over het algemeen minder opgeslagen CO2 gemeten dan in plots met minder boomsoorten. Deze relatie kon echter niet significant worden aangetoond. Mogelijk komt dit doordat de interspecifieke concurrentie de groei verhindert in de eerste fases van de bosontwikkeling. Wat wel significant blijkt te zijn, is dat de eiken gemiddeld meer CO2 lijken op te slaan wanneer er minder soorten aanwezig zijn, zoals geïllustreerd in Figuur 2(A).
De concurrentiegevoelige eiken groeien beter als ze minder snel overheersd worden door sneller groeiende soorten als boswilg, berk en Japanse lariks. Andere soorten zijn te sterk concurrerend voor eik en hebben daardoor een remmende werking op de groei en CO2-opslag van de eiken. Wanneer de opstand alleen uit eik bestaat, beconcurreren de eiken elkaar waardoor ze gezamenlijk harder groeien.
Figuur 2: Invloed van hoeveelheid soorten in een opstand op de vastlegging van CO2/ha/J in de staande voorraad in eik (A) (Brouwer & van Rossum, 2022) en in de bodem (B) (Kerstens, 2023).
Klimaatwinst
Dit project onthult dat bossen op landbouwgronden mogelijk meer koolstof kunnen opslaan dan vooraf gedacht. Dit vormt een stimulans om het aanplanten van bossen op landbouwgronden te bevorderen.
Op basis van dit onderzoek wordt ook benadrukt dat er een evenwichtige soortendiversiteit moet zijn om een balans te vinden tussen klimaatvoordelen, zoals koolstofopslag en de weerbaarheid tegen klimaatverandering van een beplanting. Bossen met meer verschillende soorten zijn over het algemeen weerbaarder tegen de effecten van klimaatverandering, maar bij aanplant van concurrentiegevoelige soorten zoals eik is goede opvolging in het vrijstellen van concurrenten nodig om de aanplant optimaal te laten groeien en zoveel mogelijk koolstof te laten vastleggen.
Meer informatie
Kerstens, S. 2023. Opgeslagen organische koolstof in de bosbodem van Groen Fonds Bossen op vochtige leemarme zand gronden. Stichting Probos/ Van Hall Larenstein, afstudeeropdracht.
Brouwer, D., Van Rossum, B. 2022. De ontwikkeling van jong bos: een onderzoek naar CO2-opslag, structuur en soortensamenstelling in voormalige Groenfondsbossen op vochtig leemarm zand in Drenthe. Stichting Probos/ Van Hall Larenstein, stagerapport.
