Natte natuur

Wat houdt het in

De opgave – De land- en watergebonden broeikasgasemissies (4,7-5,3 Mton CO₂-eq per jaar) – exclusief de Noordzee – hebben een aandeel van 3-4% in de jaarlijks gerapporteerde totale broeikasgasemissies van Nederland.

Binnen het klimaatakkoord is afgesproken om maatregelen te stimuleren om deze emissies te verkleinen. In het Ontwerp Beleidsprogramma Klimaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat uit 2022, is opgenomen dat in gebieden met natte natuur een emissiereductie te realiseren is van 0,14 tot 0,28 Mton CO₂-eq per jaar.

Water- en natuurbeheerders kunnen bijdragen aan de emissiereductie opgaven uit het Nederlandse Klimaatakkoord. Dat is mogelijk met aanpassingen in beheer en natuurontwikkeling in regionale wateren, grote meren, rivieren, intergetijdengebieden en de Noordzee.

Om deze keuzes te ondersteunen is een overzicht gemaakt over wat er bekend is over broeikasgasemissies voor verschillende natuurtypen die in de open wateren voorkomen en kennis over maatregelen die tot emissiereductie kunnen leiden. Dit overzicht wordt gegeven in vijf factsheets voor rivieren, Noordzee, Meren, Getijdengebieden en regionaal oppervlaktewater via de Gereedschapskist – Klimaatslim Bos- en Natuurbeheer.

De factsheets bieden een handreiking hoe de uitstoot als gevolg van beheer, gebruik en inrichting te kwantificeren is met de huidige wetenschappelijke inzichten en volgens de systematiek van de Nederlandse emissieregistratie. Waar het mogelijk is zijn kengetallen specifieker gemaakt voor Natuurtypen uit de Index Natuur en Landschap zoals overstromingsgraslanden, (riet-)moeras, of kwelders.

De factsheets zijn bedoeld voor overheden, water- en natuurbeheerders die willen weten wat hun beheer, gebruik en inrichtingsmaatregelen betekenen voor het Nederlandse Klimaatakkoord. Zij geven een overzicht van de kennis over broeikasgasemissies uit open water, estuaria en bijbehorende oeverzones in Nederland en vergelijkbare wateren systemen in het buitenland. Er is onderscheid gemaakt tussen maatregelen in de land-waterovergangszone en het open water.

Wageningen Environmental Research en Wageningen Marine Research hebben de factsheets opgesteld met financiering van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), projectcode BO-43.10-005-010.

Nederlandse water- en kustecosystemen spelen een grotere rol in de nationale broeikasgasbalans dan nu jaarlijks wordt gerapporteerd. Door beter inzicht in koolstofstromen, broeikasgasemissies en de effecten van inrichting en beheer kunnen deze systemen bijdragen aan klimaatmitigatie. Daarvoor zijn aanvullende kennis, onderscheid tussen zones en gerichte maatregelen noodzakelijk. Enkele kernpunten op een rij:

• Getijdegebieden, rivieren, meren en de Noordzee hebben elk een eigen dynamiek in koolstofvastlegging en broeikasgasemissies. Variatie in hydrologie, zoutgehalte, vegetatie en waterkwaliteit bepaalt of een systeem netto CO₂ vastlegt of juist CO₂, CH₄ en N₂O uitstoot. Vooral getijdegebieden en land-waterovergangszones kunnen belangrijke koolstofputten zijn, terwijl open water vaak een netto bron is.
• De huidige IPCC-emissiefactoren onderschatten de bijdrage van regionale wateren en meren. Voor deze typen wateren zijn de literatuurwaarden voor broeikasgasemissies die passen bij de Nederlandse context vaak hoger dan de IPCC-standaard.
• Herstel van kwelders, natuurontwikkeling in meren, beheer van overstroombare zones en verbetering van waterkwaliteit kunnen leiden tot meer CO₂-vastlegging en minder CH₄- en N₂O-emissies. Voor rivieren en beken ligt de grootste beïnvloedingsruimte in het beheer van de overstroombare zones; emissies uit de waterkolom zijn moeilijker te sturen.
• Er ontbreken nog kengetallen voor CH₄ en N₂O in getijdegebieden, en de uitwisseling van autochtoon en allochtoon koolstof is onvoldoende bekend. Ook de effecten van veranderende waterkwaliteit en temperatuur op emissies uit rivieren en meren zijn nog onvoldoende onderzocht. Voor maatregelen is inzicht nodig in koolstofimport en -export tussen water en land.
• De Noordzee functioneert als een natuurlijke koolstofput, maar de mogelijkheden om via natuurherstel of beheer extra broeikasgasreductie te realiseren zijn beperkt en maken momenteel geen deel uit van het Nederlandse klimaatbeleid. Hoewel aanpassingen in visserij en aquacultuur soms als kans worden genoemd, is aanvullend onderzoek nodig om hun daadwerkelijke klimaatbijdrage te kunnen bepalen.

In 2026 zijn onderstaande factsheets verschenen:

Begin 2027 verschijnen hier ook factsheets uit het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweiden (NOBV) over natuurveen.