Bossenstrategie & Natuurherstelverordening – van Rijk naar praktijk

In roerige tijden gebeurt er ook van alles in het bos. Tijd voor een update over twee relevante thema’s in onze sector: de Bossenstrategie en implicaties van de Natuurherstelverordening.

Op 10 juni organiseren verschillende organisaties een Bossensymposium over bosherstel en klimaatslim bosbeheer. Onderzoekers, beleidmakers, bosbeheerders en bestuurders bespreken wat de Bossenstrategie ons tot dusver heeft gebracht en werpen een blik vooruit naar de rol die de Natuurherstelverordening (NHV) zal hebben voor het Nederlandse bos. Tijdens het symposium staan excursies, wetenschappelijke lezingen en pitches op het programma, waarbij actuele onderzoeksthema’s rond bos, bosbeheer en bosrevitalisering worden belicht en bediscussieerd. Dit gebeurt zowel buiten, in de bossen rondom Velp, als binnen, in de prachtige kapel van Larenstein. We sluiten de dag af met een vooruitblik: Bossenstrategie en Natuurherstelverordening – van Rijk naar praktijk. Dit alles onder vakkundige en geanimeerde leiding van dagvoorzitter Bart Krol.

Programma

Ochtend: excursies rond Velp

Middag: plenair in de kapel op Landgoed Larenstein, Velp

Excursiebeschrijvingen – ochtendprogramma

Revitaliseringspilot Beekhuizense bossen
Excursieleiders: Bas Lerink (WEnr), Chris Hartman (Staatsbosbeheer) en Erik Brendeke (Borgman Beheer Advies)

Ga mee op excursie in de Beekhuizense Bossen (gemeente Rheden), waar in 2019 na de kap van fijnsparpercelen is gestart met de ontwikkeling van een nieuwe bosgeneratie met verschillende boomsoorten en methodes. Tijdens deze workshop bekijken we de resultaten in het veld, maken we kennis met een nieuwe monitoringsapp en gaan we in gesprek over de inzet van diverse wildbeschermingsmiddelen. Een leerzame en praktijkgerichte bijeenkomst voor iedereen die geïnteresseerd is in toekomstbestendig bosbeheer en het delen van ervaringen.

Bosbodemvitaliteit
Excursieleiders: Anjo de Jong en Bas van Delft (WEnr) en Sarah van der Vlist (Bosgroep Midden Nederland)

We gaan kijken in een stukje bos dat voor Nederlandse begrippen goed gemengd is: naast de gebruikelijke bomen als zomereik, beuk, Douglasspar, berk en grove den staan er ook oudere esdoorns en tamme kastanjes. De excursieleiders laten je zien wat de invloed van het esdoornblad heeft gehad op de bodem bij de bomen ernaast (eik, grove den en Douglasspar) en kijken we naar de verschillende humusprofielen en wat zij ons vertellen over de veerkracht van bos en bosbodems. Ook worden resultaten van onderzoek getoond naar het effect van dood hout op de nutriëntensamenstelling in de bodem. Op de hogere zandgronden in Nederland is uitspoeling van nutriënten als gevolg van verzuring en het infiltreren van regenwater een knelpunt in veel bossen. Tijdens de excursie wordt ingegaan op de vraag of dit ook gebeurt met de nutriënten die vrijkomen tijdens het verteren van het dode hout en implicaties voor beheer besproken.

Graasdruk en bosverjonging
Excursieleider: Jan den Ouden

Bij de revitalisering van bossen wordt vooral een gemengde verjonging van loofboomsoorten nagestreefd. Dit doel is niet bereikbaar wanneer er hoge  populatiedichtheden van grote hoefdieren in het terrein  aanwezig zijn. Door hun selectieve vraat wordt de samenstelling en dichtheid van de verjonging (zowel aanplant als natuurlijke verjonging) sterk gestuurd richting een beperkt aantal boomsoorten. Daardoor is de  revitalisering van bossen onmogelijk, en leidt dit in de praktijk tot dure en ontsierende wildbeschermingsmaatregelen. Tijdens deze excursie bekijken we de mate van vraatdruk op de excursielocatie,  beoordelen de impact op bosverjonging bij verschillende bosstructuren, en bediscussiëren we de implicaties voor het beheer.

De waarde van leerboswachterijen
Excursieleiders: Mart Vlam/Saskia Houben (Larenstein) en Bas Wrekenhorst (Yuverta)

Staatsbosbeheer beheert drie Leerboswachterijen waar studenten, onderzoekers en docenten van WUR, Yuverta en Hogeschool Van Hall Larenstein onderzoek met onderwijs verbinden. Leerboswachterij Rozendaalse bos ligt in het zuidoostelijk deel van de Veluwe. Het bestaat uit een gevarieerd loof- en naaldbos op heuvelachtig terrein dat is gevormd in de voorlaatste ijstijd. Hier laten we zien hoe wij met onze studenten in samenwerking met Staatsbosbeheer onderzoek doen en oefenen met beheer en bijvoorbeeld oogsttechnieken. In het recent binnen het LIFE Climate Forest aangelegde klimaatbos demonstreren we hoe we met de nieuwe versie van onze app ‘monitoring bosverjonging’ efficiënt de ontwikkeling van jonge aanplant monitoren. Ook bezoeken we het oude centrale deel van het bos dat is gekwalificeerd als ‘beuken-eikenbossen met hulst’ en dat met de prachtige beukenlanen de basis vormt voor het netwerk van Oude, Aftakelende en Dode bomen (OAD). En er wordt natuurlijk ook geoogst in onze leerboswachterij – hoe en waar het hout naartoe gaat en mogelijk een rol krijgt in geplande aanbouw op ons landgoed lichten we toe. Onderweg passeren we onderzoeks- en onderwijsobjecten zoals profielkuilen, verschillende soorten beheer en wildbeschermingsmiddelen.

Behoud en beheer van autochtone bomen en struiken
Excursieleiders: Hinke Wiersma en Inge Verbeek (Centrum Genetische Bronnen)

Tijdens deze excursie duiken we samen in het beheer van autochtone bomen en struiken via kennisdeling, discussie en veldobservatie. Hoe weet je welke autochtone bomen en struiken je in beheer hebt? Wat kan je doen om die genetische diversiteit te behouden, versterken en duurzaam te gebruiken? En welke rol speelt het Centrum voor Genetische Bronnen Nederland (CGN) in dat proces? De Rassenlijst Bomen, de genenbank en zogeheten Genetic Conservation Units (genenbewaringseenheden) komen aan bod. We laten zien hoe DNA-onderzoek helpt bij het herkennen en beschermen van autochtone populaties, en hoe beheer praktisch vorm krijgt via korte, gedragen beheernotities. Maar deze excursie is meer dan luisteren alleen: stel je vragen, denk mee over prikkelende stellingen en bestudeer samen het bos en werk aan het gezamenlijk opstellen van een beheernotitie.

Indicatoren en streefwaarden voor vitaal bos
Excursieleider: Sander Teeuwen (Stichting Probos)

Een van de onderzoeksprojecten van het programma Klimaatslim Bosbeheer gaat over vitaal bos. Er is een definitie opgesteld voor vitaal bos: “een bosecosysteem dat, nu en in de toekomst, verstoringen en milieuveranderingen kan ondervangen en zich hieraan aanpast waardoor de aan bos gebonden biodiversiteit en diensten zich handhaven en kunnen ontwikkelen”. Aan de hand van verschillende indicatoren en bijbehorende streefwaarden kan de vitaliteit van het bos getoetst worden. Op deze excursie gaan we samen kijken hoe we in een bosperceel kunnen vaststellen of het bos vitaal is. We oefenen met de indicatoren en bepalen in hoeverre streefwaarden al behaald zijn. En bespreken welke concrete maatregelen zouden we kunnen nemen om het bos meer vitaal te maken.

Landschap lezen: werken met een LESA
Excursieleiders: Remco Versluijs en Louise Franssen (Stichting Bargerveen)

Een Landschapsecologische Systeemanalyse (LESA) geeft inzicht in het ontstaan en functioneren van een gebied. Door kennis te verzamelen over reliëf, geologie, hydrologie, bodem, vegetatie en fauna en hun samenhang te bestuderen, ontstaat een beter inzicht in de belangrijkste processen, drukfactoren en kansen voor herstel. Met deze kennis zijn ingrepen of maatregelen te bedenken die aansluiten op het systeemfunctioneren.

In deze workshop wordt aan de hand van een praktijkvoorbeeld geïllustreerd wat er komt kijken bij een LESA in de praktijk. De deelnemers gaan proberen op basis van kaartmateriaal een beeld te vormen van de positie in het landschap, en doen een aantal grondboringen en metingen in het veld om knelpunten in het systeemfunctioneren inzichtelijk te maken.

Organisatie

Het Bossensymposium wordt georganiseerd door: Coalitie Bos en Hout (waaronder Stichting Probos en Bosgroep Midden-Nederland), VBNE, WUR, Hogeschool Van Hall Larenstein, Yuverta.